व्यावसायिक पत्रकारहरूको अपिल

फेरि एकपटक नेपाल पत्रकार महासङ्घको केन्द्रीय महाधिवेशन हु“दैछ । फेर िएकपटक पत्रकारका निजी मामिलालाई निर्देशित गर्न विभिन्न राजनीतिक शक्तिकेन्द्रहरू सक्रिय भएका छन् । र, फेर िएकपटक तिनै साना-ठूला राजनीतिक दरबारहरूबाट टिकट लिएर महासङ्घको केन्द्रीय नेतृत्व हत्याउने अव्यावसायिक प्रतिस्पर्धा सुरु भएको छ । हामी अपिल गर्र्छौं- समाजलाई आ“खा देखाउने भनिएका हामी पत्रकारहरू स्वयम् अन्धो नबनौ“ । राजनीतिक आशर्ीवाद लिएर आएका अनि पत्रकारतिा नै नगर्ने कथित पत्रकारहरूलाई आफ्नो नेता नबनाऔ“ । जो-जो व्यावसायिक रूपमा प्रतिबद्ध छन्, उनीहरूलाई मात्र नेतृत्वमा पुर्‍याऔ“ ।

पत्रकार महासङ्घ मुलुकभर छरएिर रहेका पत्रकारहरूको छाता सङ्गठन हो । तर, विडम्बना यो छाताभित्र अनेक गैरपत्रकारहरू पनि घुस्न सफल भएका छन् अनि कैयौ“ व्यावसायिक पत्रकारहरूचाहि“ अझै यसमा समेटिन सकेका छैनन् । महासङ्घ स्वयम्ले पनि प्रेस स्वतन्त्रताबाहेक सञ्चारकर्मीका अन्य व्यावसायिक हकहितका मुद्दाहरू जोडतोडका साथ उठाउन सकिरहेको छैन । कारणहरू अनेक छन्, जस्तै ः

राजनीतीकरण ः व्यक्तिगत रूपमा अन्य नागरकिसरह पत्रकारले पनि राजनीतिक आस्था राख्न सक्छ । तर, पत्रकारतिामै राजनीतिक आग्रह-पर्ूवाग्रह देखियो भने त्यसले व्यवसायलाई धमिल्याउनेबाहेक केही गर्दैन । अहिले त्यही भइरहेछ । हाम्रो सञ्चारजगत् आजसम्म विभिन्न राजनीतिक धारबाट प्रभावित छ । महासङ्घको नेतृत्वमा पनि विभिन्न दल वा दरबारको पक्षपोषण गर्ने व्यक्तिहरूको हालीमुहाली रह“दै आएको छ । यही कारण उनीहरू आमपत्रकारभन्दा आफूलाई टिकट दिने शक्तिकेन्द्रप्रति बढी बफादार देखिएका हुन् । यो परम्परा तोड्नर्ैपर्छ । कमसेकम राजनीतिक झन्डा नबोकेका पत्रकारहरूलाई मात्र हामीले आफ्नो नेता बनाउनर्ुपर्छ । किनभने, हामी कुनै दलविशेषलाई मत दिन गइरहेका छैनौ“, राजनीतिमुक्त व्यावसायिक अगुवाहरू खोजिरहेका छौ“ ।

शुद्धीकरण ः हामी आफै“मा पनि शुद्धीकरण आवश्यक छ । वर्षा एकपटक विज्ञापन बटुलेर एक पातो पत्रिका निकाल्ने अनि पत्रकारतिाको आवरणमा गलत क्रियाकलाप गर्नेहरूलाई निरुत्साहित पार्नैपर्छ । त्यसका निम्ति पत्रकार हुनका लागि आवश्यक न्यूनतम योग्यता/मापदण्ड निर्धारण गर्नैपर्छ । र, विभिन्न पेसागत संस्था, एनजीओ, विकासे संस्था आदिमा काम गर्ने अपत्रकारहरूलाई समेत सदस्यता दिने परम्परा बन्द गर्नर्ैपर्छ । यो महाधिवेशनमा प्रतिनिधि भएर आएका अनुहारहरू नियाल्नु भयो भने तपाईंले पत्रकार होइन, कुनै एनजीओकर्मी, कुनै कलाकार, कुनै सरकारी जागिरे, कुनै सिनेकर्मी, कुनै व्यापारी, कुनै जासुसलाई समेत भेट्न सक्नु हुनेछ । अझ तपार्इंले एसोसिएट सङ्घ/संस्थाका नामबाट छानिएका पार्ष्हरूको सूची हर्ेर्नुभयो भने त गैरपत्रकारहरूको फेहरस्ित नै पाउनु हुनेछ । के उनीहरू हाम्रा नेता बन्न वा हाम्रा नेता छान्न योग्य छन् - छैनन् भने किन आवाज नउठाउने - पत्रकार महासङ्घलाई पत्रकारहरूकै मात्र सङ्गठन बनाउने हो भने यसको सदस्यता वितरणका निम्ति व्यावसायिक क्रियाशीलताको स्पष्ट मापदण्ड बनाउनर्ैपर्छ । र, त्यसकै आधारमा मात्र सूचना विभागको प्रेस-पास वितरणका लागि समेत पहल गर्नुपर्छ । त्यसैले पेसागत मर्यादा जोगाउन जुन-जुन उम्मेदवारहरू यस्ता कठोर कदम चाल्न तयार छन्, उनीहरूलाई मात्र छानौ“ ।

अलोकतान्त्रिक विधान ः गैरपत्रकारहरूले महासङ्घमा प्रवेश पाउनुका पछाडि हाम्रो आफ्नै अलोकतान्त्रिक विधानले काम गरेको छ । खासगरी पा“च वा दस जना पत्रकारले एक जना पार्ष् छान्ने र ती पार्ष्ले मात्र केन्द्रीय नेतृत्व छान्न पाउने पुरातन प्रथा नै गलत छ । यही प्रावधानलाई भर्‍याङ बनाएर पार्ष् सङ्ख्या बढाउन जो पायो त्यहीको हातमा महासङ्घको सदस्यता पुग्ने गरेको छ । महाधिवेशनमा आफ्नो भोट घट्ने भएकाले केन्द्रीय नेतृत्वमा रहेकाले पनि गैरपत्रकारहरूको बाढीलाई रोक्न चाहेको देखि“दैन । महासङ्घमा जमिनदारी कायमै राख्न चाहनेहरूबाट जबरजस्ती लादिएका पार्ष्हरूमार्फ गरनिे अप्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणाली आमपत्रकारहरूलाई मान्य छैन । सीमित प्रतिनिधिहरूमध्ये केहीलाई पार्टर्ीीे ह्वीप लगाएर र केहीलाई ख्वाएर, पियाएर चुनाव जित्न सकिन्छ भन्ने भ्रष्ट मानसिकताका कारण मात्र निरन्तरता पाइरहेको हो यो प्रणालीले । त्यसैले आमसहभागिताका लागि ठेकेदारी प्रथालाई बढावा दिने अहिलेको विधानबाट पार्ष् परम्पराका अलोकतान्त्रिक दफाहरू तत्काल खारेज गरनिर्ुपर्छ । किनभने, प्रस्ट छ, पत्रकारको विवेकको प्रतिनिधित्व ऊ स्वयम्ले मात्र गर्न सक्छ । त्यसैले पार्ष्/प्रतिनिधिमार्फ नभई हरेक साधारण सदस्यले प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट केन्द्रीय नेतृत्व छान्न पाउने गरी तत्काल विधान संशोधन गरनि आवश्यक छ । बार एसोसिएसनले यसैगरी नेतृत्व छान्न सक्छ भने हामी पत्रकारहरूले किन नसक्ने - तर, यहा“नेर फेर िपनि ध्यान दिनुपर्ने कुराचाहि“ उही सदस्यता वितरणस“ग जोडिएको छ । त्यसैले सदस्यता नवीकरणको नया“ अभियान चलाएर गैरपत्रकारलाई पाखा लगाउने आ“ट जसमा छ, यसपटक तिनैलाई अगाडि बढाऔ“ ।

हकहितको संरक्षण ः पत्रकार महासङ्घ प्रेस स्वतन्त्रता र आमपत्रकारहरूको हकहित संरक्षणका लागि कार्यरत संस्था हो । यसले प्रेस स्वतन्त्रताका पक्षमा उल्लेखनीय योगदान गरेको पनि छ । तर, त्यसबाहेक पत्रकारका अन्य हकहितका निम्ति यसले के-कति भूमिका निर्वाह गरेको छ - कुन-कुन सञ्चार संस्थामा कति पत्रकारको सुरक्षा र सेवा-सुविधा वृद्धिका लागि सङ्र्घष्ा गरेको छ - पत्रकारहरूलाई सुविधा र आधुनिक प्रविधिले सुसज्जित तुल्याई पेसालाई थप दक्ष एवम् मर्यादित बनाउन महासङ्घले सरकार वा सम्बन्धित सञ्चार संस्थाहरूसमक्ष कतिपटक कुरा उठाएको छ -

कतिसम्म भने श्रमजीवी पत्रकार ऐनसमेत अहिलेसम्म कार्यान्वयन हुनसकेको छैन । बढ्दो एनजीओकरण भएका कारण महासङ्घ पत्रकारको हकहितभन्दा अरू बाटोमा अल्झने खतरा छ । महासङ्घलाई एनजीओ बनाउने कि ट्रेड युनियन - यसलाई दातृ निकायहरूको प्रँेजेक्ट चलाउने एनजीओ होइन, आमपत्रकारहरूको हकहित संरक्षण गर्ने र आवश्यक पर्दा त्यसका लागि लड्नसमेत सक्ने ट्रेड युनियनका रूपमा विकास गर्न जरुरी छ । के यसपटकको महाधिवेशनमा पनि यी कुराहरू नउठाउने -

यो अपिल हामी केही पत्रकारहरूद्वारा तयार पारएिको भए तापनि हामीलाई लाग्छ, पेसागत मर्यादा र व्यावसायिक इमानदारीप्रति बफादार रही नेपाली पत्रकारतिाको बृहत्तर हित चाहने सबैको चाहनाको प्रतिविम्ब हो । माथि उठाइएका कतिपय मुद्दाहरू आफै“मा पर्ूण्ा छैनन्, धेरै पक्षहरू छुटेका पनि हुनसक्छन् । यसलाई पर्ूण्ाता दिने कार्यमा मतदानपर्ूव र मतदानमार्फ सबैको थप सहयोग आवश्यक छ । यसपटक कम्तीमा निम्न कुराहरूमा ध्यान पुर्‍याऔ“ ः

• विभिन्न दल-दरबारबाट टिकट लिएर आउने र तिनको झन्डा बोक्नेलाई नेतृत्वमा पुर्‍याउने गल्ती नगरौ“ ।
• हामीले चुन्ने नेताको आचरण, पेसागत निष्ठाको सही जा“च गरौ“ । व्यावसायिक पत्रकारतिाका लागि व्यावसायिक नेतृत्व चयन गरा“ै ।
• महासङ्घलाई सा“च्चिकै पत्रकारहरूको हकहितका लागि मरमिेट्ने संस्थाका रूपमा विकास गर्न चाहनेलाई छानौ“  ।
• प्रत्यक्ष निर्वाचनलाई निषेध गर्ने हाल विद्यमान विधानका अलोकतान्त्रिक दफाहरू खारेजीको पहल गर्ने प्रत्याभूति लिऊ“ ।
• महासङ्घमा बढ्दो एनजीओकरण रोक्ने प्रतिबद्धता मागौ“ ।
• मागेर वा धम्क्याएर होइन, लेखेर र श्रम गरेर जीवनयापन गर्नेहरूलाई चुनौ“ ।
• महासङ्घ बनाउने नाममा एनजीओहरूलाई एसोसिएट सदस्यता दिने र तिनमा काम गर्नेहरूलाई पत्रकारको लाइसेन्स दिने प्रथा रोक्ने वचनबद्धता मागौ“ ।
• आमसञ्चारकर्मीको बृहत्तर हितका लागि आफ्नो स्वार्थलाई तिलाञ्जलि दिन सक्ने र आवश्यक जोखिम मोल्न सक्ने क्षमता छ/छैन, उचित जा“च गरौ“ ।
• नवीन सोच, नया“ विचार र जुझारु नेतृत्व चयन गरौ“ ।
• -नेपाल पत्रकार महासङ्घको महाधिवेशनको पर्ूवसन्ध्यामा व्यावसायिक पत्रकारहरूद्वारा प्रेषित पत्रबाट)